मध्य पूर्व तणाव: पश्चिम आशियातील वाढता तणाव आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद होण्याची भीती यामुळे भारतासमोर नवी आव्हाने निर्माण झाली आहेत. वृत्तानुसार, मध्यपूर्वेतील तेल पुरवठ्यातील संभाव्य व्यत्यय लक्षात घेऊन भारताने पुन्हा रशियन तेलाकडे वळण्यास सुरुवात केली आहे. भारत आपल्या एकूण तेलाच्या गरजेपैकी 90 टक्के तेल आयात करतो आणि अलीकडे रशियाऐवजी मध्य पूर्वेकडून तेल खरेदी वाढवली आहे. परंतु इराणशी संबंधित युद्धसदृश परिस्थितीमुळे भारत आता जोखीम कमी करण्यासाठी रशियाकडून कच्चे तेल खरेदी करण्याच्या दिशेने पावले उचलत आहे.
रशियन तेलाकडे कल पुन्हा वाढला
उल्लेखनीय आहे की, अलीकडच्या आठवड्यात भारतीय तेल कंपन्यांनी अमेरिकेसोबत सुरू असलेला व्यापार करार लक्षात घेऊन रशियाकडून कच्च्या तेलाची खरेदी काही प्रमाणात कमी केली होती. त्यामुळे व्यापार करारावर परिणाम होऊ शकतो, असे मानले जात होते. भारतीय कंपन्यांच्या या निर्णयानंतर रशियाने अतिरिक्त तेलाचा पुरवठा चीनकडे वळवला होता. मात्र, आता परिस्थिती बदलताना दिसत आहे. ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार, शिप-ट्रॅकिंग डेटा दर्शविते की पूर्व आशियाच्या दिशेने जाणारी रशियन कच्च्या तेलाची काही शिपमेंट आता भारताकडे वळवण्यात आली आहे.
जहाज निरीक्षण प्लॅटफॉर्म Kpler आणि Vortexa च्या आकडेवारीनुसार, दोन टँकरमध्ये सुमारे 1.4 दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल आहे, जे या आठवड्यात भारतीय बंदरांवर उतरवले जाऊ शकते. ऊर्जा सुरक्षेबाबत चिंता वाढली: इराणवर इस्रायल आणि अमेरिकेने केलेल्या लष्करी कारवाईनंतर जागतिक तेल बाजारात अस्थिरता वाढली असून कच्च्या तेलाच्या किमतीत वाढ होताना दिसत आहे.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील हल्ल्यामुळे त्रास
वास्तविक पुरवठा विस्कळीत होण्याआधीच बाजारातील किंमती वाढू लागल्या आहेत, कारण गुंतवणूकदारांना धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाच्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर परिणाम होण्याची भीती आहे. इराण, ओमान आणि संयुक्त अरब अमिराती दरम्यान असलेल्या या अरुंद सागरी मार्गावरून जगातील एकूण तेल व्यापारापैकी 20 टक्के व्यापार होतो. तेलाच्या टँकरवर हल्ला आणि सागरी वाहतूक विस्कळीत झाल्याच्या बातम्यांमुळे बाजाराची चिंता आणखी वाढली आहे.
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की ऊर्जा बाजारात व्यत्यय येण्याची केवळ भीती देखील किमती वाढवण्यासाठी पुरेशी आहे. तेल ही केवळ एक सामान्य वस्तू नाही तर जागतिक भू-राजनीतीवर प्रभाव टाकणारा एक महत्त्वाचा स्त्रोत आहे. 1970 च्या दशकातील तेल बंदी असो किंवा 2022 मध्ये रशियाकडून युरोपला होणारा गॅस पुरवठा खंडित करणे असो, इतिहासात अनेक वेळा ऊर्जा पुरवठा दबावाचे साधन म्हणून वापरला गेला आहे. इराणवरील हल्ल्यानंतर, जागतिक मानक ब्रेंट क्रूडची किंमत प्रति बॅरल सुमारे $76 पर्यंत पोहोचली आहे, जी काही आठवड्यांपूर्वी सुमारे $68 होती.