मध्य पूर्व तणाव: पश्चिम आशियातील वाढत्या लष्करी तणावामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात गोंधळ निर्माण झाला आहे. इस्रायल आणि अमेरिकेच्या कारवाया आणि इराणकडून प्रत्युत्तरादाखल केलेले हल्ले यांच्यामध्ये होर्मुझची सामुद्रधुनी सर्वाधिक चर्चेत आहे. हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल वाहतूक मार्ग आहे, जिथून दररोज सुमारे 15 ते 20 दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल जागतिक बाजारपेठेत पोहोचते.
कोण किती निर्यात करतो?
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून प्रमुख निर्यातदार देशांचा अंदाजे वाटा:
सौदी अरेबिया – 38%
इराक – 22%
UAE – 15%
इराण – 11%
कुवेत – 9%
कतार – ५%
या मार्गावर कोणत्याही प्रकारचा अडथळा निर्माण झाल्यास त्याचा थेट परिणाम जागतिक पुरवठा साखळीवर होऊ शकतो.
हेही वाचा : मध्यपूर्वेतील तणावामुळे तेलावर मोठे संकट, भारताने खेळले ‘ट्रम्प कार्ड’
कोणता देश किती आयात करतो?
अनेक आशियाई अर्थव्यवस्था या सागरी मार्गावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहेत:
चीन – 33%
भारत – 13%
दक्षिण कोरिया – 12%
जपान – 11%
इतर आशियाई देश – 14%
इतर देश – 17%
चीन आणि भारतासारख्या मोठ्या ग्राहक देशांसाठी ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टिकोनातून हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
तणावानंतर तेल किती महाग झाले?
इराणवरील हल्ल्यानंतर गेल्या सहा दिवसांत कच्च्या तेलाच्या किमतीत सुमारे १२ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.
२५ फेब्रुवारी:
प्रति बॅरल $71.06 (सुमारे 6,500 रुपये)
मार्च २:
प्रति बॅरल $77.75 (सुमारे 7,115 रुपये)
३ मार्च:
प्रति बॅरल $79.60 (सुमारे 7,278 रुपये)
तेलाच्या किमतीतील ही वाढ सूचित करते की बाजार संभाव्य पुरवठा व्यत्ययाबद्दल चिंतेत आहे.
हा मार्ग महत्त्वाचा का आहे?
होर्मुझची सामुद्रधुनी पर्शियन खाडीला ओमानच्या आखात आणि अरबी समुद्राला जोडते. अरुंद असूनही, हा मार्ग जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याचा अक्ष मानला जातो. जर संघर्ष वाढला किंवा शिपिंग क्रियाकलापांवर परिणाम झाला तर तेलाच्या किमती आणखी वाढू शकतात. आयातदार देशांमध्ये महागाई वाढू शकते. जागतिक बाजारपेठेत अस्थिरता वाढू शकते. होर्मुझची सामुद्रधुनी हा केवळ सागरी मार्ग नाही तर जागतिक ऊर्जा सुरक्षेची जीवनरेखा आहे. सध्याच्या भू-राजकीय तणावादरम्यान, त्याची सुरक्षा आणि अखंड ऑपरेशन हा संपूर्ण जगासाठी महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
हे पण वाचा : इराणवर इस्रायलच्या हल्ल्यांमुळे सलग तिसऱ्या दिवशी तेलाला आग, महागाई वाढण्याचा धोका
