सौदी अरेबिया कच्चे तेल: जगातील सर्वात मोठी तेल निर्यातदार सौदी अरामकोने 26 वर्षांतील आशियाई देशांसाठी कच्च्या तेलाच्या किमतीत सर्वात मोठी कपात केली आहे. ऑगस्टमध्ये वितरित केल्या जाणाऱ्या अरब लाइट क्रूडची किंमत प्रति बॅरल $ 11 ने कमी केली आहे. आता हे तेल ओमान-दुबई बेंचमार्कपेक्षा प्रति बॅरल $1.50 ने स्वस्त होईल.
हा केवळ सौदी अरेबियाचा निर्णय नाही, तर त्याचा भारतासारख्या देशांवरही परिणाम होऊ शकतो, कारण भारत आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी 85% पेक्षा जास्त परदेशातून खरेदी करतो.
सौदीने तेल इतके स्वस्त का केले?
बाजारातील वाढता पुरवठा आणि घटती मागणी हे याचे सर्वात मोठे कारण आहे. अमेरिका आणि इराणमधील तणाव कमी झाल्यानंतर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेलाचा पुरवठा सामान्य होऊ लागला आहे. त्यामुळे बाजारात तेलाची उपलब्धता वाढली आणि किमतींवर दबाव आला.
दुसरीकडे, जगातील सर्वात मोठा तेल आयातदार असलेला चीन गेल्या दोन महिन्यांपासून सौदीकडून कमी तेलाची खरेदी करत आहे कारण त्याला रशिया आणि इराणकडून स्वस्तात तेल मिळत आहे. अशा परिस्थितीत ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी सौदीने किमती कमी केल्या. यासोबतच ओपेक प्लसनेही सलग पाचव्या महिन्यात उत्पादन वाढवण्याचा निर्णय घेतला आहे, याचा अर्थ अधिक तेल बाजारात येईल.
ही बातमी भारतासाठी महत्त्वाची का आहे?
भारत आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी बहुतांश आयात करतो आणि त्यात आखाती देशांचा, विशेषत: सौदी अरेबियाचा मोठा वाटा आहे. सौदीकडून मिळणारे तेल स्वस्त झाल्यास भारताचे तेल आयात बिल कमी होऊ शकते. इंडियन ऑईल, बीपीसीएल आणि एचपीसीएल सारख्या सरकारी तेल कंपन्यांना याचा थेट फायदा होईल, कारण त्यांना पूर्वीपेक्षा कमी किमतीत कच्चे तेल मिळेल.
पेट्रोल-डिझेल स्वस्त होणार?
सध्या कोणतीही अधिकृत घोषणा झालेली नाही, मात्र कच्च्या तेलाच्या किमती काही काळ कमी राहिल्यास पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती कमी होण्याची शक्यता आहे. मात्र, अंतिम निर्णय तेल कंपन्या आणि सरकार घेतील. कंपन्यांना त्यांच्या भूतकाळातील नुकसानीची भरपाईही आधी करायची असेल.
हवाई प्रवास आणि एलपीजीवरही परिणाम
स्वस्त कच्चे तेल केवळ पेट्रोल आणि डिझेलपुरते मर्यादित नाही. क्रूड स्वस्त राहिल्यास एव्हिएशन टर्बाइन इंधन (ATF) च्या किमतीत दिलासा मिळू शकतो. याचा परिणाम भविष्यात हवाई भाड्यावरही होऊ शकतो.
याशिवाय एलपीजी आयातीचा खर्चही कमी होऊ शकतो. कच्चे तेल स्वस्त ठेवल्याने महागाईवरील दबावही कमी होऊ शकतो कारण तेलाच्या किमतींचा परिणाम अनेक जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतीवर होतो.
पुढे काय पहावे?
सध्या सौदीने आपली अधिकृत विक्री किंमत (OSP) कमी केली आहे. येत्या काही दिवसांत ब्रेंट आणि दुबई क्रूडच्या किमती कोणत्या पातळीवर राहतील यावर भारताचा खरा फायदा अवलंबून असेल. होर्मुझचा पुरवठा सामान्य राहिल्यास आणि ओपेक प्लसने उत्पादन वाढवत राहिल्यास कच्चे तेल स्वस्त होऊ शकते. मात्र पश्चिम आशियामध्ये पुन्हा तणाव वाढल्यास किमती पुन्हा वाढू शकतात.
सध्या सौदीच्या या मोठ्या कपातीमुळे भारतासारख्या मोठ्या तेल आयातदार देशांना दिलासा मिळण्याची आशा वाढली आहे, हे निश्चित.
