कच्च्या तेलाचे संकट: पश्चिम आशियामध्ये सुरू असलेल्या तणावाचा परिणाम आता जगभरातील अर्थव्यवस्थांवर दिसून येत आहे. कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींबाबत सर्वात मोठी चिंता आहे. परिस्थिती अशी बनली आहे की ब्रेंट क्रूडने प्रति बॅरल 100 डॉलरची पातळी ओलांडली आहे. हीच स्थिती दीर्घकाळ राहिल्यास भारतात पेट्रोल आणि डिझेल महाग होऊन सर्वसामान्यांच्या घरच्या बजेटवर दबाव वाढू शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
तेलाच्या किमती का वाढत आहेत?
इन्फोमेरिक्स रेटिंगचे मुख्य अर्थशास्त्रज्ञ मनोरंजन शर्मा यांनी एएनआयशी संवाद साधताना सांगितले की, पश्चिम आशियातील वाढता संघर्ष आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये निर्माण झालेल्या अडथळ्यांचा जागतिक तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाला आहे. हा सागरी मार्ग जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल व्यापार मार्ग आहे. भारतही आपल्या तेलाच्या गरजांसाठी या मार्गावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. शर्मा यांच्या मते, भारताच्या एकूण आयात केलेल्या कच्च्या तेलापैकी सुमारे 60 टक्के तेल होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून येते.
LPG गॅस पुरवठा: भारतात गॅस पुरवठा थांबेल का? होर्मुझमध्ये अडकलेल्या एलपीजी जहाजांचे सत्य काय आहे?
कच्चे तेल 100 डॉलरवर पोहोचले
तज्ज्ञांच्या मते, जेव्हा पश्चिम आशियामध्ये तणाव सुरू झाला तेव्हा कच्च्या तेलाची किंमत प्रति बॅरल $67-68 च्या आसपास होती. मात्र परिस्थिती बिघडल्यानंतर त्यात झपाट्याने वाढ झाली आहे. सध्या ब्रेंट क्रूड 100 डॉलर प्रति बॅरलवर पोहोचले आहे, तर स्पॉट मार्केटमध्ये दर प्रति बॅरल 120 ते 130 डॉलर्स दरम्यान असल्याचे सांगितले जात आहे. ही वाढ जागतिक ऊर्जा बाजारासाठी चिंतेचा विषय बनली आहे.
सर्वसामान्यांवर काय परिणाम होईल?
कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्याचा थेट परिणाम पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतीवर होतो. इंधनाच्या किमतीमुळे वाहतूक खर्च वाढतो, त्याचा परिणाम खाद्यपदार्थ, भाजीपाला, फळे आणि इतर जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतीवरही दिसून येत आहे. मनोरंजन शर्मा म्हणतात की इंधनाच्या वाढत्या किमतींचा परिणाम घरगुती बजेटवर होईल आणि कुटुंबांवर अतिरिक्त आर्थिक बोजा निर्माण होईल.
सरकारसमोर आव्हान
सर्वसामान्यांना दिलासा देण्यासाठी सरकार सातत्याने प्रयत्न करत असले तरी जागतिक ऊर्जा संकटाच्या पार्श्वभूमीवर त्यालाही मर्यादा आहेत. सरकार किंवा तेल कंपन्या जास्त काळ वाढलेला खर्च सहन करू शकत नाहीत, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. त्यामुळेच गेल्या काही आठवड्यांपासून इंधनाच्या दरात हळूहळू वाढ होत आहे.
यावर उपाय काय?
भविष्यात असे धक्के टाळण्यासाठी भारताला अक्षय ऊर्जा आणि पर्यायी ऊर्जा स्रोतांकडे अधिक लक्ष द्यावे लागेल, असे मनोरंजन शर्मा यांचे मत आहे. ते म्हणाले की, देश आधीच या दिशेने वाटचाल करत आहे आणि भारताच्या एकूण ऊर्जा उत्पादनात अक्षय ऊर्जेचा वाटा सुमारे एक तृतीयांश झाला आहे. तथापि, आयातित जीवाश्म इंधनावरील अवलंबित्व कमी होण्यास वेळ लागेल.